Bir oyunda FPS değerinin 100, 120 hatta 200’ün üzerinde olduğunu görüp yine de görüntünün akıcı olmadığını fark etmek oldukça can sıkıcı olabilir.

İlk bakışta yüksek FPS nedeniyle oyunun sorunsuz çalışması beklenir. Ancak FPS tek başına oyun akıcılığını anlatmaya yetmez.

Oyunda kısa süreli takılmalar, görüntünün bir anlığına duraksaması veya kamera hareket ederken küçük sıçramalar yaşanıyorsa bunun nedeni stuttering olabilir.

Peki FPS yüksek olduğu halde oyun neden takılır?

Stuttering nedir?

Stuttering, oyun sırasında karelerin ekrana düzenli aralıklarla ulaşmaması sonucu ortaya çıkan kısa süreli takılma veya akıcılık bozulmasıdır.

Örneğin oyun 120 FPS gösteriyor olabilir. Ancak karelerin ekrana ulaşma süreleri eşit değilse görüntü beklediğiniz kadar akıcı görünmeyebilir.

Bunu şöyle düşünebilirsiniz:

120 FPS → her şey kusursuz akıyor

gibi bir durum her zaman gerçekleşmez.

FPS sayısı yüksek olsa bile bazı kareler diğerlerinden daha geç hazırlanıyorsa gözünüz bu düzensizliği fark edebilir.

Bu nedenle oyunda yaşanan her takılma doğrudan düşük FPS anlamına gelmez.

FPS yüksekken oyun neden takılır?

Stuttering’in tek bir nedeni yok.

Sorun bazen ekran kartından, bazen işlemciden, RAM’den, depolama biriminden veya doğrudan oyunun kendisinden kaynaklanabilir.

En sık karşılaşılan nedenlere birlikte bakalım.

1. Oyun yeni alanları yüklerken takılabilir

Özellikle büyük ve açık dünyalı oyunlarda oyun sürekli olarak yeni içerikler yüklemek zorunda kalabilir.

Siz haritada ilerlerken:

• Yeni çevreler
• Dokular
• Karakterler
• Efektler
• Ses dosyaları
• Nesneler

arka planda yüklenebilir.

Bu işlemler sırasında sistem kısa süreli bir yük artışı yaşayabilir.

Sonuç olarak FPS göstergesi yüksek görünmesine rağmen görüntüde anlık bir takılma hissedebilirsiniz.

Bu durum özellikle büyük açık dünya oyunlarında daha belirgin olabilir.

2. Shader derleme işlemleri stuttering yapabilir

Modern oyunlarda grafiklerin ekranda nasıl oluşturulacağını belirleyen shader adı verilen bileşenler kullanılır.

Bazı oyunlarda shader’ların hazırlanması veya derlenmesi sırasında kısa süreli performans sorunları yaşanabilir.

Özellikle bir oyuna ilk kez girdiğinizde veya yeni bir grafik ayarı kullandığınızda bu durumla karşılaşabilirsiniz.

Bazı oyunlar shader’ları önceden hazırlarken bazıları bunu oyun sırasında yapabilir.

Bu nedenle oyunun ilk çalıştırılmasında yaşanan takılmalar ile sürekli devam eden stuttering aynı şey olmayabilir.

3. RAM yetersiz kalıyor olabilir

RAM miktarı da oyun akıcılığını etkileyebilir.

Oyunun yanında tarayıcı, Discord, kayıt programı veya başka uygulamalar çalışıyorsa sistem belleği daha fazla kullanılabilir.

RAM dolmaya başladığında Windows bazı verileri depolama birimi üzerinden yönetmek zorunda kalabilir.

Bu durum özellikle RAM miktarı sınırlı sistemlerde oyun sırasında anlık takılmalara neden olabilir.

Bu yüzden yalnızca ekran kartının güçlü olması yeterli değildir.

4. Ekran kartı belleği yani VRAM dolabilir

Ekran kartının üzerinde bulunan VRAM, oyunların grafik verilerini işlemek için kullanılır.

Yüksek çözünürlüklü dokular ve yüksek grafik ayarları VRAM kullanımını artırabilir.

VRAM kapasitesi sınırına yaklaşıldığında bazı oyunlarda:

• Ani takılmalar
• Doku yüklenme sorunları
• FPS düşüşleri
• Görüntüde kısa süreli duraksamalar

görülebilir.

Özellikle yüksek çözünürlük ve yüksek texture ayarları birlikte kullanılıyorsa VRAM kullanımını kontrol etmek faydalı olabilir.

5. İşlemci anlık olarak zorlanıyor olabilir

Bir oyunda ekran kartı kullanımı yüksek görünse bile işlemci tarafında anlık yüklenmeler yaşanabilir.

Örneğin:

• Çok sayıda NPC
• Büyük şehirler
• Fizik hesaplamaları
• Yapay zekâ işlemleri
• Kalabalık sahneler

işlemciye ekstra yük bindirebilir.

Bu durumda ortalama FPS yüksek kalabilir ancak belirli anlarda işlemci kısa süreli darboğaz oluşturabilir.

Sonuç olarak oyun akıcı hissettirmeyebilir.

6. Arka plandaki programlar oyunu etkileyebilir

Oyun oynarken arka planda çalışan her program aynı miktarda kaynak kullanmaz.

Özellikle:

• Web tarayıcıları
• Video kayıt programları
• Yayın yazılımları
• Güncelleme uygulamaları
• Dosya senkronizasyon programları

işlemci, RAM veya depolama birimini kullanabilir.

Bir programın anlık olarak yüksek kaynak kullanması oyunda kısa süreli performans düşüşlerine yol açabilir.

Sorunun kaynağını bulmak için oyun sırasında Görev Yöneticisi üzerinden kaynak kullanımını kontrol etmek faydalı olabilir.

7. Oyun SSD yerine yavaş bir diskte olabilir

Günümüzde birçok oyun çok büyük miktarda veri kullanıyor.

Oyun sürekli olarak depolama biriminden veri okuyorsa diskin performansı da önem kazanıyor.

Özellikle eski bir HDD kullanılıyorsa yeni nesil oyunlarda veri yükleme sırasında takılmalar görülebilir.

SSD kullanmak her oyunda FPS’i artırmaz.

Ancak oyun dünyasının ve diğer verilerin yüklenmesi sırasında daha hızlı erişim sağlayabilir.

Bu nedenle:

SSD = her zaman daha yüksek FPS

şeklinde düşünmek doğru değildir.

SSD’nin avantajı daha çok yükleme ve veri erişimi tarafında ortaya çıkar.

8. FPS’in çok yüksek olması her zaman daha akıcı görüntü anlamına gelmez

Burada önemli bir ayrıntı var.

Diyelim ki monitörünüz 60 Hz.

Oyun ise 180 FPS üretiyor.

Bu durumda ekran kartının ürettiği kare sayısı ile monitörün görüntüyü yenileme kapasitesi arasında ciddi bir fark bulunuyor.

Bu durum tek başına stuttering anlamına gelmez ancak görüntü senkronizasyonu konusunda farklı sorunlara yol açabilir.

Bu nedenle FPS ile birlikte monitörün yenileme hızına ve kullanılan senkronizasyon teknolojilerine de bakmak gerekir.

9. V-Sync, VRR ve benzeri ayarlar etkili olabilir

Daha önce V-Sync konusunu ayrı olarak ele almıştık.

Ekran kartının ürettiği karelerle monitörün yenileme hızı arasındaki uyumsuzluk bazı durumlarda görüntü sorunlarına neden olabilir.

FreeSync veya G-Sync gibi değişken yenileme teknolojileri destekleniyorsa bunların doğru şekilde yapılandırılması da önemlidir.

Burada amaç yalnızca en yüksek FPS’i elde etmek değil, daha düzenli kare süreleriyle daha akıcı bir görüntü elde etmek olmalıdır.

FPS yerine frametime neden önemli?

Stuttering konusunu anlamanın en önemli noktalarından biri frametime değeridir.

FPS, saniyede kaç kare üretildiğini gösterir.

Frametime ise bir karenin oluşturulmasının ne kadar sürdüğünü ifade eder.

Örneğin iki oyun da ortalama 120 FPS gösterebilir.

Ancak ilk oyunda kareler daha düzenli aralıklarla oluşturulurken ikinci oyunda bazı kareler aniden gecikebilir.

İkinci durumda FPS sayısı yüksek görünmesine rağmen oyun daha takılarak hissedilebilir.

Bu nedenle performans sorunlarını incelerken yalnızca FPS değerine değil, frametime grafiğine de bakmak faydalı olabilir.

Stuttering ile FPS drop aynı şey mi?

Hayır.

Birbirine benzese de aynı sorun değildir.

FPS drop:
FPS değerinin belirgin şekilde düşmesidir.

Örneğin:

120 FPS → 45 FPS

gibi bir düşüş yaşanabilir.

Stuttering:
FPS değeri yüksek kalmasına rağmen karelerin düzensiz oluşturulması nedeniyle kısa süreli takılmalar yaşanmasıdır.

İki sorun aynı anda da ortaya çıkabilir.

Oyunda stuttering nasıl azaltılır?

Sorunun kaynağı her sistemde farklı olabileceği için tek bir çözüm yok.

Ancak şu kontroller yapılabilir:

1. Grafik ayarlarını kontrol edin

Özellikle:

• Texture kalitesi
• Ray tracing
• Görüş mesafesi
• Gölge kalitesi

gibi ayarların sistem üzerindeki etkisini kontrol edin.

2. VRAM kullanımına bakın

Oyunun grafik ayarlarında VRAM kullanım göstergesi varsa kapasiteyi aşmamaya çalışın.

3. Arka plan uygulamalarını kapatın

Özellikle kayıt, yayın ve yoğun tarayıcı kullanımını test amacıyla kapatabilirsiniz.

4. Ekran kartı sürücüsünü kontrol edin

Güncel bir sürücü kullanmak bazı oyunlarda performans ve uyumluluk sorunlarını çözebilir.

Ancak her yeni sürücünün her oyunda mutlaka daha iyi performans vereceği düşünülmemeli.

5. Oyunun SSD üzerinde olduğundan emin olun

Özellikle yeni ve büyük oyunlarda SSD kullanımı veri yükleme sorunlarını azaltabilir.

6. FPS’i sınırlamayı deneyin

Bazı sistemlerde FPS’i monitörün yenileme hızına uygun bir değerde sınırlamak daha istikrarlı bir görüntü sağlayabilir.

Örneğin 144 Hz bir monitörde oyunun sürekli olarak 200-250 FPS arasında gidip gelmesi yerine daha istikrarlı bir FPS değeri tercih edilebilir.

Buradaki doğru değer kullanılan monitöre ve VRR teknolojisine göre değişir.

7. Sorunun yalnızca belirli oyunda olup olmadığını kontrol edin

Eğer bilgisayarınızdaki diğer oyunlar sorunsuz çalışıyor ancak yalnızca bir oyunda stuttering yaşanıyorsa problemin doğrudan o oyunun optimizasyonu veya motoruyla ilgili olma ihtimali de vardır.

Bu durumda bilgisayarı değiştirmeden önce oyunun güncellemelerini ve bilinen sorunlarını kontrol etmek daha mantıklı olabilir.

Stuttering’i nasıl tespit edebilirsiniz?

Sorunu anlamanın en kolay yollarından biri oyun sırasında performans verilerini izlemektir.

FPS’in yanında:

• GPU kullanımı
• CPU kullanımı
• VRAM kullanımı
• RAM kullanımı
• FPS
• Frametime

gibi değerleri takip edebilirsiniz.

Takılmanın yaşandığı anda hangi değerin aniden değiştiğine bakmak sorunun kaynağını bulmayı kolaylaştırabilir.

Örneğin takılma anında VRAM doluyorsa grafik ayarlarını incelemek gerekir.

CPU kullanımı aniden yükseliyorsa işlemci tarafına bakmak gerekebilir.

Depolama kullanımı anlık olarak yükseliyorsa oyunun veri yükleme davranışı incelenebilir.